Een aanplakbord voor de Europese verkiezingen op het Leidseplein in Amsterdam (Foto: ANP)

Door politiek redacteur Toof Brader

Neem de gemeenteraadsverkiezingen van drie jaar geleden. Met een klinkende overwinning voor de PvdA, de SP en GroenLinks en een beroerde uitslag voor de toen samen regerende CDA en VVD. Zo beroerd, dat toenmalig VVD-fractievoorzitter Van Aartsen de dag daarna aftrad. Een paar maanden later viel zelfs het kabinet en moest er een jaar eerder dan voorzien over een nieuwe Tweede Kamer worden gestemd.

Ook als verkiezingen niet per se over het Haagse Binnenhof gaan, heeft de uitslag zo z'n effect op de landelijke politiek. Politieke leiders zijn nu eenmaal verantwoordelijk voor alle prestaties van hun partij, inclusief de resultaten van verkiezingen waarbij ze niet eens op de kandidatenlijst hebben gestaan.

Zweten 
Dus is het donderdag toch weer zweten voor Mark Rutte en Agnes Kant, nu de VVD en de SP nogal achter dreigen te blijven bij wat die partijen bij de laatste Kamerverkiezingen van 2006 hebben gehaald. Of voor de leiders van de drie regeringspartijen, omdat de verkiezingen voor het Europees Parlement stiekem ook als een soort examen voor het crisisbeleid van Balkenende-IV wordt beschouwd.

Zoals omgekeerd D66-leider Pechtold en PVV-leider Wilders donderdag waarschijnlijk een feestje gaan vieren, omdat hun Europese lijsttrekkers voor extra zetels in Brussel (en Straatsburg) hebben gezorgd. Grote kans dat zij in hun enthousiasme over de verkiezingsuitslag zelfs om het aftreden van het kabinet zullen vragen.

Veel gehoor zal het kabinet aan dergelijke adviezen overigens niet geven. In de trits gemeentelijke, provinciale en Europese verkiezingen hebben de uitslagen van de Europese verkiezingen nog altijd het minste effect.

Oorzaken
Dat ligt allereerst aan de lage opkomst. Die blijft ook dit jaar, naar verwachting met 40 procent, heel bescheiden. Dat is ongeveer de helft van de opkomst bij Kamerverkiezingen. Dat maakt het voor de verliezers van donderdag toch wat gemakkelijker de nederlaag te relativeren, ook al omdat de volgende Kamerverkiezingen pas over twee jaar zijn en er dus tijd genoeg is voor een eventuele come-back in 2011.

Bovendien gaat het bij Europese verkiezingen uiteindelijk om maar 25 zetels waarvan wellicht de helft zal verschuiven. Qua persoonlijke teleurstelling bij verliezende kandidaten een peulenschil ten opzichte van bij voorbeeld weer de gemeenteraadsverkiezingen waar honderden banen als wethouder of gemeenteraadslid op het spel plegen te staan en de slachtoffers van een slechte verkiezingsuitslag zich in elke afdeling roeren.

Het verlies van een of twee Europese zetels doet een partij ook daarom een stuk minder pijn dan het verlies van soms tientallen wethoudersposities als het om gemeenteraadsverkiezingen gaat.