- De geschiedenis van Europa
De Verenigde Staten van Europa
Op 9 september 1946 houdt de Britse premier Winston Churchill een toespraak waarin hij zijn idee van de 'Verenigde Staten van Europa' ontvouwt. Churchill denkt, een jaar na de Tweede Wereldoorlog, dat de Verenigde Naties een nieuwe oorlog niet kunnen voorkomen als Europa verdeeld blijft. Europa moet daarom uitgroeien tot een federatie van landen, met Frankrijk en Duitsland als spil. Voor Groot-Brittannië ziet Churchill slechts een zijdelingse rol in Europa weggelegd.
Marshall-plan
Op 5 juni presenteert de Amerikaanse minister van Buitenlandse zaken George Marshall een plan om de Europese economie weer op gang te helpen. Dat bestaat niet alleen uit financiële hulp, ook richt het zich op het belang van Europese samenwerking. De VS wil een sterk West-Europa als tegenwicht voor het communistische Oostblok, de zogenoemde Truman-doctrine.
Beweging voor een Verenigd Europa
Onder leiding van Churchill wordt de Beweging voor een Verenigd Europa opgericht. De organisatie streeft naar Europese samenwerking zonder de soevereiniteit van afzonderlijke landen aan te tasten.
Douane-unie Benelux
Op 1 januari treedt de douane-unie van de Benelux in werking. Dat betekent vrij handelsverkeer tussen België, Nederland en Luxemburg. De drie landen hadden daartoe al besloten bij de oprichting van de Benelux in 1944.
Oprichting OEES
Als voorwaarde voor de Marshall-hulp moet Europa van de VS een eigen organisatie oprichten. Dit wordt de Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (OEES). Deze voorloper van de latere OESO is het eerste officiële Europese overlegorgaan.
Oprichting Raad van Europa
Groot-Brittannië, Frankrijk, Italië, Ierland, de Benelux-landen, Zweden, Noorwegen en Denemarken richten de Raad van Europa op. Het doel van de Raad is bevordering van de Europese eenheid, door aandacht te besteden aan democratisering en mensenrechten. Inmiddels zijn 47 landen lid van de Raad, die in Straatsburg is gevestigd. De Raad is initiatiefnemer van het Europese Verdrag voor de Bescherming van de Rechten van de Mens. Wetten er regels worden daaraan getoetst door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens.
Schuman-verklaring
De Franse minister van Buitenlandse Zaken Robert Schuman houdt op 9 mei een rede waarin hij voorstelt dat Frankrijk en Duitsland, en eventueel ook andere Europese landen, hun productie van kolen en staal samenvoegen. De deelnemende landen zouden de besluitvorming hierover moeten overdragen aan een nieuw op te richten supranationaal orgaan. Een permanente aanvoer van kolen en staal is van levensbelang voor de wederopbouw van Europa, is de gedachte. Bovendien zou het project de voormalige aartsvijanden Frankrijk en Duitsland aan elkaar binden. Het idee komt van de Franse econoom Jean Monnet, die als één van de belangrijkste grondleggers van de EU wordt beschouwd. De toespraak gaat de geschiedenis in als de Schuman-verklaring en 9 mei is vanwege deze gebeurtenis uitgeroepen tot officiële Dag van Europa.
Oprichting EGKS
Op 18 april krijgt het voorstel van Schuman zijn beslag met de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de EGKS. Frankrijk, Duitsland, Italië en de Benelux-landen ondertekenen daarvoor het Verdrag van Parijs. Het bestuur van de EGKS is de Hoge Autoriteit, de voorloper van de Europese Commissie. Jean Monnet wordt de eerste voorzitter. De Gemeenschappelijke Vergadering is de voorloper van het Europees Parlement. De leden ervan worden dan nog gekozen en benoemd door de zes nationale parlementen. De EGKS zetelt in Luxemburg.
Oprichting Europese Hof van Justitie
Het Europese Hof van Justitie wordt opgericht. Het hof moet controleren of de zes landen zich houden aan de bepalingen van het EGKS-verdrag.
Defensieplannen
De zes lidstaten van de EGKS tekenen een verdrag voor de oprichting van een Europese Defensiegemeenschap (EDG). Nu de Koude Oorlog is begonnen en de VS verwikkeld is in de Koreaanse oorlog is de noodzaak groot om ook op defensiegebied samen te werken. De Europese landen vinden dat zij zichzelf moeten kunnen verdedigen tegen een eventuele aanval van de Sovjet-Unie. De Zes willen daarom, mede op aandringen van Churchill, een Europees leger vormen. De EDG komt echter nooit van de grond.
Frankrijk verwerpt EDG
Het Franse parlement verwerpt het EDG-verdrag, omdat de Fransen er bij nader inzien niets voor voelen een deel van hun militaire soevereiniteit aan Europa over te dragen. De noodzaak voor militaire samenwerking is bovendien verminderd door het overlijden van Stalin. Dankzij een wapenstilstand in Korea kan de VS zich ook meer met Europa bezighouden.
Oprichting WEU
De mislukking van de EDG wordt gedeeltelijk ondervangen door de oprichting van de West-Europese Unie, oftewel de WEU. In het oprichtingsverdrag staat onder meer dat de lidstaten verplicht zijn elkaar te hulp te schieten wanneer één van hen wordt aangevallen. De WEU is in de loop der jaren verworden tot een slapende organisatie, doordat de taken ervan zijn overgeheveld naar de EU en de NAVO (opgericht in 1949).
Europese vlag gekozen
De Raad van Europa kiest een blauwe vlag met een cirkel van twaalf gouden sterren als Europees symbool. Het getal twaalf is in verschillende culturen een teken voor volledigheid. De cirkel staat voor eenheid. In 1985 wordt de vlag verheven tot officieel symbool van de Europese Gemeenschappen. Alle instellingen van de EU gebruiken de vlag.
Verdragen van Rome
Op 25 maart tekenen de Zes in Rome de verdragen tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom). Het EEG-verdrag voorziet op termijn in een douane-unie tussen de Zes en een gemeenschappelijke markt met vrij vervoer van goederen, personen en diensten. Ook besluiten de Zes een gemeenschappelijk landbouw- en vervoersbeleid te ontwikkelen. Euratom is opgezet voor gezamenlijk beleid ten aanzien van kernenergie.
Eerste zitting Europees Parlement
De verdragen van Rome treden op 1 januari 1958 in werking. De EEG-commissie en Euratom-commissie zetelen in Brussel. De Parlementaire Vergadering, die de Gemeenschappelijke Vergadering van de EGKS vervangt, zetelt in Straatsburg en komt op 19 maart voor het eerst bijeen. De EGKS, EEG en Euratom delen nu één gemeenschappelijk parlement. Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen vervangt in Luxemburg het Hof van Justitie van de EGKS.
Oprichting EVA
Groot-Brittannië, Portugal, Oostenrijk, Zwitserland, Zweden, Noorwegen en Denemarken richten in Stockholm de Europese Vrijhandels Associatie (EVA) op. Het doel van deze organisatie is het creëren van vrij handelsverkeer, maar de samenwerking tussen de landen gaat minder ver dan bij de EEG. De EVA-landen willen of kunnen zich om diverse redenen niet bij de EEG aansluiten. Later stappen veel EVA-leden alsnog over. De EVA bestaat tegenwoordig nog maar uit vier landen: Liechtenstein, Zwitserland, IJsland en Noorwegen. De OEES wordt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).
Fouchet-plan voor politieke unie
Er volgt een poging tot meer politieke samenwerking in Europa. De Fransen nemen het voortouw. Een commissie doet voorstellen om te komen tot een politieke unie: het Fouchet-plan. Dat behelst samenwerking tussen de Zes op het gebied van buitenlands beleid, defensie, wetenschap en cultuur. De structuur van de politieke unie zou, in tegenstelling tot die van de EEG, intergouvermenteel moeten zijn, waarbij de macht bij de afzonderlijke regeringen blijft. Vier landen gaan akkoord met het Fouchet-plan, maar Nederland torpedeert het voorstel door twee keer een veto te gebruiken. Nederland vreest dat de Fransen de politieke unie vooral willen gebruiken om hun eigen positie te versterken. Daarom eist minister Luns dat de Britten deelnemen en dat er een supranationaal gezag komt. Dit is voor de anti-Britse en nationalistische Franse president De Gaulle onbespreekbaar.
Start Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Er komt één markt voor landbouwproducten. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) moet boeren een goede levensstandaard bieden en consumenten krijgen kwaliteitsvoedsel voor een redelijke prijs. Dat wordt geregeld met richtprijzen, invoerheffingen en directe inkomenssteun aan de boeren. De Parlementaire Vergadering van de drie gemeenschappen wordt omgedoopt in Europees Parlement.
Frans veto tegen Britse toetreding
Frankrijk blokkeert de toetreding van Groot-Brittannië tot de Europese Gemeenschappen met een veto. De Franse president De Gaulle vindt dat de Britten te Amerikaansgezind zijn en dat toetreding van de Britten ten koste zal gaan van de Franse invloed in Europa. Omdat de Fouchet-plannen zijn mislukt, zoekt De Gaulle toenadering tot Duitsland. Dit resulteert in het Elysée-verdrag, een vriendschapsverdrag tussen Frankrijk en Duitsland.
Arrest Van Gend en Loos
Het Europese Hof van Justitie bepaalt in het arrest Van Gend en Loos dat de nationale wetgeving van de lidstaten ondergeschikt is aan die van de EG. Bedrijven kunnen zich dus op Europese regels beroepen als die strijdig zijn met nationale wetten.
Fusieverdrag
Op 8 april ondertekenen de Zes in Brussel het Fusieverdrag, dat op 1 juli 1967 in werking treedt. Hiermee worden de Commissies van Euratom en EEG en de Hoge Autoriteit van de EGKS samengevoegd tot één Europese Commissie. Ook komt er één Europese Raad voor de drie gemeenschappen van de EG.
Lege stoel-crisis
De nationalistische koers van De Gaulle leidt tot de eerste echte EG-crisis. Tot woede van Frankrijk stelt de Europese Commissie voor om de eis tot unanieme besluiten af te schaffen en te vervangen door meerderheidsbesluiten. Ook wil de Commissie meer financiële bevoegdheden ten koste van de soevereiniteit van de lidstaten. Uit protest laat Frankrijk zeven maanden lang verstek gaan bij alle EG-vergaderingen, de zogenaamde politiek van de lege stoel.
Compromis van Luxemburg
De lege stoel-crisis wordt opgelost met het Compromis van Luxemburg. De Raad van EG-ministers besluit om aan de Franse bezwaren tegemoet te komen. De unanimiteitseis voor besluiten 'waarbij voor een lidstaat vitale belangen op het spel staan' wordt gehandhaafd. Dit betekent in feite dat het vetorecht in stand wordt gehouden. Het Compromis van Luxemburg zou de besluitvorming in de EG nog twintig jaar ernstig bemoeilijken.
Tweede Franse veto tegen Britse toetreding
De Gaulle weigert opnieuw in te stemmen met de toetreding van Groot-Brittannië tot de EG. Dat betekent dat ook Ierland, Noorwegen en Denemarken (opnieuw) buiten de boot vallen, want die landen hebben zich solidair verklaard met de Britten.
Douane-unie
De douane-unie tussen de zes EG-landen treedt in werking. Een gemeenschappelijk douanetarief aan de buitengrenzen van de EG vervangt de nationale douanerechten in het handelsverkeer met de rest van de wereld.
Eerste voorstel monetaire unie (plan-Werner)
Een commissie onder leiding van de toenmalige Luxemburgse premier Pierre Werner komt met een voorstel voor een gefaseerde monetaire integratie in tien jaar. De fluctuatiemarges tussen de wisselkoersen van de nationale munten zouden geleidelijk verkleind moeten worden, om uiteindelijk op vaste wisselkoersen, en zelfs één gezamenlijke munt, uit te komen. Dit kan uiteraard niet zonder vergaande integratie van de financiële markten en banksystemen.
Ineenstorting Bretton Woods
De Zes geven hun goedkeuring aan het plan-Werner, voor het creëren van een Economische en Monetaire Unie (EMU) in drie fasen. Maar in de eerste fase gaat het al mis door de ineenstorting van het stelsel van Bretton Woods, waardoor de dollar losgekoppeld wordt van de goudprijs. Dit leidt tot grote instabiliteit op de wisselmarkten.
Mansholt EC-voorzitter
De Nederlander Sicco Mansholt wordt op 21 maart benoemd tot voorzitter van de Europese Commissie. Hij was sinds 1958 Europees Commissaris van Landbouw en in die hoedanigheid één van de belangrijkste architecten van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Mansholt is voorzitter tot 6 januari 1973.
Europees volkslied gekozen
De Raad van Europa kiest het muzikale thema ?Ode aan de vreugde? uit de negende symfonie van Beethoven als Europees volkslied. Het woordeloze volkslied vertolkt volgens de Raad de Europese idealen van vrijheid, vrede en solidariteit.
Toetreding Groot-Brittannië, Ierland en Denemarken
Nu dwarsligger De Gaulle is overleden, kan Groot-Brittannië zich eindelijk aansluiten bij de EG. Ook Ierland en Denemarken worden lid. Vierde kandidaat Noorwegen haakt af, omdat een meerderheid van de Noren zich bij een nationaal referendum tegen toetreding uitspreekt.
Berkhouwer EP-voorzitter
De Nederlander Cornelis Berkhouwer wordt tot voorzitter van het Europees Parlement gekozen. De VVD'er bekleedt de functie tot 1975.
Arresten Reyners en Binsbergen
Het Hof van Justitie doet twee belangrijke uitspraken. Het arrest-Reyners bepaalt dat lidstaten mensen uit andere EG-landen die in die lidstaat willen werken niet anders mogen behandelen dan hun eigen werknemers. Het arrest Binsbergen bepaalt dat bedrijven uit EG-landen die hun diensten in andere EG-landen willen aanbieden, niet gediscrimineerd mogen worden ten opzichte van de binnenlandse bedrijven.
Invoering Europese Raad
De staatshoofden en regeringsleiders van de EG besluiten om voortaan ten minste drie keer per jaar te vergaderen als Europese Raad, zoals de ministers al doen in de Raad van de EG. Dit moet de daadkracht vergroten en het besluitvormingsproces versnellen.
Oprichting EFRO
De Raad richt het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en een Comité voor Regionaal Beleid op. Het fonds is bedoeld om financiële steun te verlenen aan economische achterstandsgebieden in de EG.
Eerste visserijbesluit
De lidstaten besluiten hun visserijzones in de Noordzee en de Noordelijke Atlantische Oceaan tot 200 mijl uit de kust uit te breiden. Dit besluit vormt het begin van het gemeenschappelijke visserijbeleid.
Arrest Defrenne
Het Europees Hof van Justitie beslist in het arrest Defrenne dat vrouwelijke EG-onderdanen in gelijke functies recht hebben op dezelfde beloning als mannen.
Oprichting EMS
Het proces van monetaire integratie krijgt gestalte met de oprichting van het Europees Monetair Stelsel (EMS). De EG-landen streven naar stabiliteit van de onderlinge wisselkoersen. Afgesproken wordt dat de centrale banken zullen interveniëren als één van de munten uit het EMS dreigt te vallen. Een onderdeel van het EMS is de ecu, de european currency unit. De ecu is een financiële rekeneenheid waarvan de grootte wordt bepaald door de samengestelde koersen van de EG-valuta.
Eerste Europese verkiezingen
In juni vinden de eerste rechtstreekse verkiezingen voor het Europees Parlement plaats. Tot dan werden de EP-leden door de nationale parlementen gekozen.
Begrotingscrisis
Als de nieuwe Britse premier Margaret Thatcher een forse korting eist op de Britse EG-bijdrage, ontstaat er een begrotingscrisis. Haar halsstarrigheid werpt vruchten af; Groot-Brittannië mag voortaan minder aan de EG betalen. De crisis maakt pijnlijk duidelijk dat besluitvorming in de EG afhangt van de goede wil van de regeringsleiders en dat het Europees Parlement relatief machteloos is.
Toetreding Griekenland
Griekenland wordt op 1 januari de tiende lidstaat van de EG.
Plan Europese Akte
De ministers van Buitenlandse Zaken van Italië en Duitsland, Emilio Colombo en Hans-Dietrich Genscher, leggen het Europees Parlement hun 'Europese Akte' voor. Deze akte moet de politieke eenheid in Europa versterken. Genscher en Colombo willen bijvoorbeeld het Europees Parlement meer bevoegdheden geven en het vetorecht verder beperken. Het hervormingsproces mondt in 1986 uit in de Europese Akte.
Piet Dankert EP-voorzitter
De Nederlandse europarlementariër Piet Dankert (PvdA) wordt gekozen tot voorzitter van het Europees Parlement. Hij bekleedt deze functie tot juli 1984. Dankert is 15 jaar Europees parlementslid geweest en profileerde zich in die tijd als begrotingsspecialist.
Groenland verlaat EG
Groenland was als deel van Denemarken EG-lid geworden in 1973, maar het eiland heeft zich sindsdien losgemaakt van Denemarken en treedt daarom uit de EG. De inwoners van Groenland hadden zich in een referendum in meerderheid uitgesproken voor afscheiding.
Schengen-akkoord
Op 14 juni tekenen België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en Nederland het Schengen-akkoord. De vijf landen besluiten daarmee om op termijn de persoonscontroles aan de onderlinge grenzen op te heffen, waardoor binnen de EG een gebied zonder binnengrenzen ontstaat (het Schengen-gebied). In de loop der jaren hebben alle EU-landen zich bij Schengen aangesloten, met uitzondering van Groot-Brittannië en Ierland.
Toetreding Spanje en Portugal
Spanje en Portugal komen op 1 januari bij de Europese Gemeenschappen. De EG telt nu twaalf lidstaten.
Europese Akte
De lidstaten ondertekenen de Europese Akte. Dit is de eerste ingrijpende wijziging van de Verdragen van Rome. De Akte versterkt de rol van het Europees Parlement. Ook wordt het vetorecht van de landen sterk beperkt en de besluitvorming bij meerderheid uitgebreid. In de Akte wordt ook vastgelegd dat uiterlijk in 1993 de interne markt (vrij goederenverkeer en vrije handel binnen de EU) een feit moet zijn. De Europese Gemeenschappen (EG) worden omgedoopt in Europese Unie (EU).
Commissie-Delors
De Europese Raad richt een 'Comité voor de bestudering van de Economische en Monetaire Unie' op, dat wordt voorgezeten door EC-voorzitter Jacques Delors. De andere leden van de commissie zijn de directeuren van de nationale centrale banken. Een jaar later stelt de commissie-Delors voor de Economische en Monetaire Unie (EMU) in drie fases in te voeren. Einddoel is de invoering van één europese munt in 2002. Volgens Delors zijn daarvoor drie dingen nodig: betere coördinatie van het economisch beleid, regels voor de omvang en de financiering van de nationale begrotingstekorten (het Stabiliteitspact) en de oprichting van een Europese Centrale Bank (ECB).
Eerste fase EMU
In juli begint de eerste fase van de EMU. De deelnemende landen moeten hun wetgeving aanpassen zodat ze aan de voorwaarden van de EMU voldoen en vrij kapitaalverkeer mogelijk maken. Voor vier lidstaten wordt een overgangsregeling vastgesteld, omdat zij nog niet ver genoeg zijn om aan de eerste fase deel te nemen.
Duitse eenwording
Op 3 oktober worden de twee Duitslanden herenigd en gaan de gebiedsdelen van de voormalige DDR deel uitmaken van de EU.
Zwarte maandag
Nederland neemt in juli het EU-voorzitterschap over van Luxemburg. Dat land had tijdens zijn voorzitterschap een voorstel ontwikkeld voor de aanpassing van de Verdragen van Rome. Nederland vindt dit voorstel niet ambitieus genoeg, legt het Luxemburgse plan terzijde en maakt zelf een nieuw ontwerpverdrag. Het Nederlandse voorstel voor een Europese Politieke Unie op federale grondslag valt slecht bij de andere lidstaten. Nederland lijdt op 30 september een smadelijke nederlaag en moet het voorstel terugtrekken. Deze voor het Nederlandse voorzitterschap slechte dag staat bekend als 'zwarte maandag'.
Verdrag van Maastricht
Op 7 februari ondertekenen de twaalf EU-landen het Verdrag van Maastricht. Met dit verdrag worden de aanbevelingen van de commissie-Delors werkelijkheid. In het verdrag staat dat uiterlijk op 1 januari 1999 de Europese eenheidsmunt wordt ingevoerd in de lidstaten die op dat moment voldoen aan de voorwaarden van de EMU.
Europese Economische Ruimte
De Europese Economische Ruimte (EER) ziet het levenslicht. De EER is een overeenkomst tussen de EU en de EVA, met uitzondering van Zwitserland. Het EER-akkoord maakt vrij verkeer van kapitaal, goederen en personen tussen de deelnemende landen gemakkelijker.
Tweede Fase EMU
Op 1 januari begint de tweede fase van de EMU met de oprichting van het Europees Monetair Instituut (EMI) in Frankfurt. Het EMI is de voorloper van de Europese Centrale Bank (ECB). Het EMI moet de invoering van de eenheidsmunt voorbereiden en ervoor zorgen dat de lidstaten hun monetaire politiek onderling afstemmen.
Toetreding Oostenrijk, Zweden en Finland
Op 1 januari sluiten Oostenrijk, Zweden en Finland zich aan bij de EU, die dan vijftien leden gaat tellen.
Bosman-arrest
Het Europese Hof bepaalt in het Bosman-arrest dat voetbalclubs geen transfergeld mogen vragen als één van hun spelers naar een buitenlandse club vertrekt. Ook mogen clubs geen maximum stellen aan het aantal buitenlandse spelers in een elftal. Deze regels belemmeren het vrije verkeer van werknemers tussen de lidstaten en zijn daarom volgens het Hof in strijd met het Verdrag van Maastricht.
Schengen in werking
Op 26 maart treedt het akkoord van Schengen in werking. Hiermee worden alle grenscontroles tussen de Benelux, Duitsland, Frankrijk, Portugal en Spanje afgeschaft. Griekenland en Italië, die het Schengen-akkoord wel hebben getekend, zijn nog niet klaar met de voorbereidingen.
BSE-crisis
In maart geeft de Britse regering voor het eerst toe dat de gekkekoeienziekte BSE, die medio jaren tachtig in Groot-Brittannië is opgedoken, bij mensen de dodelijke ziekte van Creutzfeld-Jakob kan veroorzaken. De Europese Commissie kondigt daarop een wereldwijd exportverbod voor Brits rundvlees af. Dit wordt in 1999 weer opgeheven. Groot-Brittannië wordt ook verplicht om vier miljoen stuks vee te vernietigen.
Verdrag van Amsterdam
De EU-landen tekenen in oktober het Verdrag van Amsterdam. Het Schengen-akkoord wordt hiermee onderdeel van de EU. Groot-Brittannië en Ierland willen vanwege hun ligging niet meedoen met Schengen en bedingen een uitzonderingspositie. De landen die willen meedoen aan de euro sluiten in Amsterdam ook het Groei- en Stabiliteitspact. Ze spreken daarin af dat het nationale begrotingstekort nooit meer dan 3 procent van het bruto binnenlands product mag bedragen. Als een euroland die grens overschrijdt, wacht het een forse boete, die kan oplopen tot 0,5 procent van het bbp.
Oprichting ECB
Op 1 juni wordt de Europese Centrale Bank opgericht. De Nederlander Wim Duisenberg wordt benoemd als president van deze nieuwe Europese instelling. Op 1 november 2003 draagt hij het stokje over aan de Fransman Jean-Claude Trichet. Duisenberg is dan bijna vijfeneenhalf jaar ECB-president geweest, veel langer dan oorspronkelijk gepland.
Arrest-Mary Brown
In het arrest-Mary Brown bepaalt het Hof van Justitie dat het in strijd is met de EU-regels om een zwangere vrouwelijke werknemer, die vanwege complicaties bij haar zwangerschap niet kan werken, te ontslaan.
Europol
De Europese politiedienst Europol wordt opgericht. Via Europol wisselen de nationale politiediensten informatie uit om de internationale misdaad beter te kunnen bestrijden.
Derde fase EMU
Elf lidstaten gaan op 1 januari over op de euro als girale munteenheid. Groot-Brittannië, Zweden en Denemarken willen niet meedoen met de euro. Griekenland voldoet in 1999 nog niet aan de criteria voor deelname.
EC-schandaal
Op 15 maart treedt de hele Europese Commissie af naar aanleiding van een groot schandaal. Een onafhankelijk onderzoekscomité meldt het Europees Parlement dat sommige eurocommissarissen, zoals de Française Edith Cresson en de Spanjaard Manuel Marín, zich hebben bezondigd aan fraude, wanbestuur en vriendjespolitiek.
Arrest-Kreil
Het Europees Hof van Justitie verklaart in de zaak-Kreil dat de Duitse wetgeving waardoor vrouwen worden uitgesloten van militaire dienst, strijdig is met de communautaire wetgeving over de gelijkheid van vrouwen en mannen.
Verdrag van Nice
In december wordt het Verdrag van Nice opgesteld. Dat regelt een aantal zaken rond de geplande uitbreiding met tien nieuwe lidstaten in 2004. In het verdrag worden onder andere de toekomstige stemverhoudingen in de ministerraad, de omvang van de Europese Commissie en de verdeling van de zetels in het Europees Parlement geregeld. De discussie over de stemverhoudingen gaat onverminderd door: sommige lidstaten en kandidaat-lidstaten eisen later herziening van de afspraken in Nice.
Invoering euro
Twaalf lidstaten van de EU (Oostenrijk, België, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Portugal en Spanje) schaffen op 1 januari hun nationale munten af en stappen over op euromunten en -bankbiljetten.
Top over Europese grondwet mislukt
In Rome vindt een EU-top plaats over een Europese grondwet. De bedoeling is dat overeenstemming over deze grondwet wordt bereikt voorafgaand aan de toetreding van tien nieuwe landen op 1 mei 2004. Maar de top mislukt, omdat een aantal lidstaten wijzigingen wil in het grondwet-ontwerp dat de Europese Conventie heeft ingediend.
Toetreding tien nieuwe lidstaten
De Europese Unie wordt uitgebreid van 15 naar 25 lidstaten. De 10 nieuwe lidstaten zijn: Estland, Letland, Litouwen, Malta, Cyprus, Polen, Hongarije, Slovenië, Slowakije en Tsjechië.
EU-grondwet uitgesteld
Franse en Nederlandse kiezers zeggen in een referendum nee tegen de Europese grondwet. Tijdens de EU-top in juni besluiten de lidstaten de grondwet voorlopig niet in te voeren. De EU blijft werken volgens het Verdrag van Nice.
Start onderhandelingen met Turkije
In oktober beginnen de onderhandelingen met Turkije en Kroatië over toetreding. Sinds december is ook Macedonië kandidaat-lidstaat, maar met dit land zijn de onderhandelingen nog niet begonnen.
Toetreding Roemenië en Bulgarije
Op 1 januari treden Roemenië en Bulgarije onder strikte voorwaarden toe tot de EU. Daarmee komt het aantal lidstaten op 27. De twee landen moeten elk half jaar een rapport uitbrengen. Bij onvoldoende economische hervormingen worden ze gekort op hun subsidiegelden.
Slovenië voert euro in
Slovenië voert als eerste Oost-Europese lidstaat de euro in. Met de Europese eenheidsmunt kan nu in dertien landen worden betaald.
Verdrag van Lissabon
Op 13 december ondertekenen 27 EU-landen het Verdrag van Lissabon. Dat verdrag wijzigt eerdere verdragen zoals die van Rome en Maastricht. Het verdrag vervangt de in 2005 door Franse en Nederlandse kiezers verworpen Europese grondwet. Het geldt pas als het door alle lidstaten geratificeerd is.
Cyprus, Malta krijgen euro
De eilandstaten Malta en Cyprus worden op 1 januari opgenomen in de Eurozone en voeren vanaf dat moment de euro als wettig betaalmiddel.
Ieren zeggen nee tegen Lissabon
De Ierse bevolking zegt op 12 juni nee tegen het Verdrag van Lissabon. Het verdrag had de Europese Grondwet moeten vervangen, de grondwet die Nederland en Frankrijk eerder hadden weggestemd. De Ierse regering zal in het najaar van 2009 opnieuw een referendum houden. Bij een positieve uitslag en na de nog benodigde goedkeuring van het verdrag door Polen en Tsjechië, kan het Verdrag van Lissabon alsnog in werking treden.
Slowakije krijgt euro
Als zestiende lidstaat van de Europese Unie betaalt ook Slowakije vanaf 1 januari met de euro.
- Historische beelden
Historische beelden van de eenwording van Europa, van de lancering van het idee van de Verenigde Staten van Europa tot de belangrijkste uitbreiding van de EU in 2004, met tien landen tegelijk.
- Overzicht Nederlandse politici in de EU
In de geschiedenis van de Europese Unie zijn er vele bekende Nederlandse politici actief geweest. De NOS maakte een overzicht.